24th Feb 2009

Nước Mỹ, Nước Mỹ

Nước Mỹ, Nước Mỹ của bạn Phan Việt mua giữa tháng 1. Mang sang Đài Loan đọc dở thì để quên trong khách sạn ở Đài Loan.

Về mua lại một quyển khác. Đọc xong đã lâu, mà rồi quay cuồng chuyện nọ chuyện kia chẳng nói được một lời nào, trong khi Nước Mỹ, Nước Mỹ có khi đã leo lên bảng best seller của Phương Nam rồi cũng chả chừng :-)

Hôm nay đọc được cái này trên blog bạn Nhị Linh, (hình như là) viết cho báo của bạn Lâm Lê. Post lại đây, bởi cũng đồng tình rằng cái đọng lại lâu nhất ở Nước Mỹ, Nước Mỹ là tiếng ngân dài trống vắng, cái không khí khó ở của sự cố gắng duy trì tự do của nhau. Mà mục tiêu của cuộc sống vợ chồng, có lẽ, không phải là như thế.

Live. But where?

Đưa tới hai từ “nước Mỹ” vào nhan đề tập truyện ngắn (“Nước Mỹ, nước Mỹ”, Phương Nam và NXB Trẻ), Phan Việt tỏ ra còn tham vọng hơn cả khi chọn nhan đề “Tiếng người” cho cuốn tiểu thuyết mới xuất bản cách đây không lâu của mình. Dĩ nhiên sự liên tưởng đơn giản sẽ đưa người đọc đến thẳng với các nhan đề tương tự, chẳng hạn như bộ phim “In America” của đạo diễn Jim Sheridan (2002) kể chuyện một gia đình nhập cư người Ailen đến Mỹ căng thẳng vật lộn cùng một lúc với sự sinh tồn và với những bi kịch bên trong của từng cá thể, xoay quanh mất mát từ cái chết của một đứa con.

Truyện ngắn mang cùng tên với tập truyện, “Nước Mỹ, nước Mỹ”, thoạt đầu có thể làm người đọc tưởng chừng như cùng một kiểu cốt truyện đó sẽ được sử dụng (người chồng thất nghiệp, chỉ người vợ đi làm), nhưng hoàn toàn không phải. Cuộc sống của các cặp vợ chồng trong tập (ở các truyện ở đây, cuộc sống vợ chồng là tiêu biểu hơn cả, tuy rằng cũng có vài mảnh đời riêng và tuy rằng cái sự vợ chồng cũng không đảm bảo một mức độ kết nối thông thường, hay được gọi là “hạnh phúc”) đều không mấy khó khăn, thậm chí còn có thể nói là sung túc: trong “Cách mạng baby”, cặp vợ chồng mua được một căn nhà nhỏ ở ngoại ô, mỗi người lái một chiếc ôtô khá, còn trong “Ái khanh ơi ái khanh”, người chồng thậm chí còn phát ngôn đầy kiêu hãnh: “Tôi chỉ quan tâm đến công nghệ. Tôi không quan tâm đến kiếm tiền” (tr. 113) (có lúc anh ta còn khẳng định là mình “không nỡ” kiếm nhiều tiền).

Cuộc sống các nhân vật của “Nước Mỹ, nước Mỹ”, quả thực, không khó khăn, nhưng điều đó không ngăn cản họ rơi vào các tình thế khó, và không khí tỏa khắp tập truyện này là một bầu không khí “khó ở”, không hẳn là ngột ngạt, nhưng không dễ chịu. Cặp vợ chồng của truyện “Nước Mỹ, nước Mỹ” rơi vào cơn nguội lạnh kéo dài: “Chúng tôi hầu như không còn làm tình nữa” (tr. 20); cặp vợ chồng trong “Ái khanh ơi ái khanh” cố gắng duy trì sự tự do của nhau nhiều hơn là vun đắp cho một kết nối thực thụ giữa hai cá thể mang tên vợ chồng sống cùng nhau dưới một mái nhà; cuối cùng, cặp vợ chồng của “Cách mạng baby”, hai người coi nhau là “đồng chí”, bỗng chốc vấp phải chướng ngại vật hiện thân trong chính ý nguyện cao nhất của gần gũi nhau: cùng có một đứa con. Ba truyện vừa kể tên cũng là ba truyện hay nhất của tập “Nước Mỹ, nước Mỹ”, chúng giúp xóa bớt đi được cảm giác mệt mỏi khi đọc những trường đoạn phát ngôn lý tưởng gượng ép và giản đơn trong “Nghiên cứu sinh” hay “Một chuyến bay đêm”, cũng như những đoạn chửi tục xuất hiện khá nhiều mà không ăn nhập gì với nội dung và không khí các truyện.

Câu hỏi then chốt của “Nước Mỹ, nước Mỹ” rốt cuộc hóa ra không phải là sự lắt léo và hoang mang của “Làm thế nào để sống sót?” mà đơn giản, và, do đó, cơ bản hơn nhiều: “Sống ở đâu?” Một cặp vợ chồng định lái xe cả đêm để chạy khỏi New York đến một nơi khác (“Ba ngàn dặm xuyên nước Mỹ”), một cặp vợ chồng khác những tưởng mình sẵn sàng bỏ tất cả để đến một chốn mơ hồ (“Canada, Canada”), nhưng kết quả đều là sự hoành hành của nỗi không chắc chắn. Ngay cả khi nhân vật quay trở về nơi thân thuộc của mình thì điều phát hiện lớn nhất sẽ là niềm lạc lõng không hiểu nổi là đang thuộc về đâu (“Những ngày ở Việt Nam”). Chúa cũng không giúp được gì cho họ: “Trời ơi, Chúa! Tôi đếch quan tâm” (“Nước Mỹ, nước Mỹ”, tr. 26).

Chính vì lẽ đó mà những cái tên riêng trở thành chìa khóa của tập truyện, dù thật không thể chắc chắn những chiếc chìa khóa ấy có thể dùng để mở cửa nơi đâu. Các địa danh quan trọng nhất cứ liên tục bị kéo dài ra, lặp lại, như để cố gắng định hình một cái gì đó rất không rõ ràng, đồng thời lại như thể nhấn mạnh hơn tính chất mông lung của địa điểm. Trước hết là “nước Mỹ, nước Mỹ”, nhưng còn có “Canada, Canada”, và cả tên các thành phố: “Chicago, Chicago” và đặc biệt là “New York, New York” (cách lặp từ mang đậm hơi hướng Martin Scorsese và giọng ca mãnh liệt của Liza Minnelli trong bộ phim cùng tên năm 1977).

Cái đọng lại lâu nhất của “Nước Mỹ, nước Mỹ” có lẽ chính là tiếng ngân dài trống vắng ấy (kết quả của quá trình đó chính là sự vô định), cùng với hương vị của những viên kẹo bạc hà Halls “cay rát lưỡi, thậm chí đắng” mà nhân vật người vợ thường ngậm trong truyện ngắn “Nước Mỹ, nước Mỹ”.

Nhị Linh

One Response to “Nước Mỹ, Nước Mỹ”

  1. Quang Says:

    Hay.

Leave a Reply